środa, 20 października 2010

Aniołowie w Apokryfach Starego i Nowego Testamentu

Apokryf to termin, którego po raz pierwszy użył Orygenes w odniesieniu do literatury gnostyckiej. Pojęcie to z czasem uległo rozszerzeniu i zaczęło oznaczać utwory pozostające poza kanonem biblijnym. Z obecnego punktu widzenia jest to o niedokładne pojmowanie ponieważ wiele dzieł uważanych dzisiaj (2008 rok) za apokryficzne cieszyło się w swoich czasach ogromną popularnością i bynajmniej nie były uznawane za apokryfy.

Wystarczy pokrótce prześledzić dzieje kanonu biblijnego. Z około 150 roku po Chrystusie pochodzi kanon Marcjona, w którym z ksiąg nowotestamentalnych (obecnie uznawanych za natchnione) mieści się tylko jedna ewangelia (Łukasza) oraz 10 listów św. Pawła. Następny z kolei (pochodzący z II w.) kanon Muratoriego odrzucał List do Hebrajczyków, List św. Jakuba, 1 i 2 List św. Piotra oraz 3 List św. Jana. Pomimo tego braku kanon ten wymieniał (w apokryfach Pasterzu Hemesa i Apokalipsie Piotra) dzieła o rozbudowanych wątkach angeologicznych.

Poprzestanę na tych dwóch kanonach ale jeśli ktoś interesuje się tą tematyką to zachęcam do przeczytania "Księgi o Aniołach" (z której m.in. korzystam przy pisaniu swoich artykułów), a także innych ciekawych publikacji, których jest bardzo dużo.

Zanim przejdę do przedstawiania konkretnych przykładów istot anielskich w apokryfach chciałbym zobrazować jeden ważny problem. Otóż chodzi mi o fakt, że oryginalne apokryfy, które były zapisane w językach: aramejskim (język Chrystusa), hebrajskim i greckim nie dotrwały do naszych czasów. Obecnie dysponujemy (niestety) tylko przekładami, a nawet (w niektórych wypadkach) przekładami przekładów oryginałów.

Przykłady duchów anielskich w kilku wybranych apokryfach:

Słowiańska Księga Henocha (Tajemnice Henocha):


Apokryf ten zachował się w przekładzie słowiańskim, a prędzej był przełożony z greki. Niestety nie znamy dokładnej daty i autora. W księdze tej są przedstawione poszczególne klasy aniołów takie jak:
1. Cherubini.
2. Serafini.
3. Ophannimowie (Trony).
4. Moce.
5. Księstwa.


Pierwsza część Księgi Słowiańskiej przedstawia podróż Henocha do siedmiu niebios. Wniebowzięty prorok został przemieniony w anioła, a później w samego Metatrona (jednego z archaniołów). Tam ujrzał ogromne zastępy anielskie, a w szóstym niebie ujrzał ludzkich opiekunów, 7 feniksów, 7 cherubinów, oraz 7 serafinów sześcioskrzydłych. W najpiękniejszym siódmym niebie prorok ujrzał archaniołów, moce, panowania, księstwa, władze, cherubinów, serafinów i trony. Mieszkańcy szóstego i siódmego nieba, których widział prorok nie spożywali żadnych pokarmów i nie posiadali ciał. Henoch pisze, że aniołowie to istoty sprawujące służbę przed tronem Najwyższego i przedkładające Mu ludzkie prośby. Duchy anielskie z rozkazu Stwórcy pomagają ludziom i chronią ich. Bóg kieruje sprawami ziemskimi dzięki nieskończonej ilości (zastępów) anielskich istot.

Protoewangelia Jakuba - Dzieciństwo Jezusa:

Jest to apokryf datowany na II wiek po Chrystusie. Opisuje dzieciństwo i życie Maryi, losy Józefa oraz kapłana Zachariasza, zamordowanego w świątyni po rzezi niewiniątek. W protoewangelii Anioł Pański zwiastuje Annie oraz Joachimowi narodzenie Maryi a arcykapłanowi Zachariaszowi podsuwa pomysł z różdżkami bezżennych. Mężem Maryi ma zostać właściciel różdżki, z której uleci gołębica. Wybór pada na Józefa. Anioł Pański uspokaja Józefa, który nie potrafi sobie wytłumaczyć brzemienności tej, o której mówiono, że odżywia się tajemniczym chlebem podawanym przez aniołów. Anioł Pański pomaga również Elżbiecie pragnącej ukryć dziecko przed wyrokiem Heroda.

Zapytanie Bartłomieja:

Zapytanie Bartłomieja to apokryf nowotestamentalny. Św. Bartłomiej to postać historyczna, która w pismach apostołów zajmuje miejsce obok Filipa i Mateusza. Według tradycji koptyjskiej Bartłomiej widywał aniołów śpiewających Mesjaszowi hymny.

Jednym z ciekawszy wątków Zapytania Bartłomieja jest fragment, w którym Bartłomiej mówi do Jezusa, że widział aniołów idących przed Adamem i śpiewających pieśni. Jeden z nich wyróżniał się spośród innych wzrostem, dzierżył miecz ognisty, a na rozkaz Jezusa wyciągał ręce z płomieniem w kierunku Jerozolimy. Jezus wyjaśnia mu kim jest tan tajemniczy anioł:

"Szczęśliwy jesteś mój umiłowany Bartłomieju [...]. To był bowiem jeden z aniołów mścicieli, jeden z tych, którzy stoją przed tronem mego ojca. Tego bowiem anioła posłał On z innymi aniołami, by był ze mną"

Anioł ten miał pomagać Jezusowi i przygotowywać zemstę za ukrzyżowanie Mesjasza.

W tym samym apokryfie zawarte są również Objawienia Maryi, w których główną rolę odgrywa istota anielska, która informuje Maryję, że za trzy lata pocznie ona Syna, przez którego spełni się zbawienie świata.


Zakończenie:

Zarówno pisma apokryficzne jak i pisma natchnione w wielu miejscach mówią o Bożych wysłannikach. Niektóre apokryfy wyróżniały nawet stopnie anielskie:

- Siedem – Testament Lewiego.

- Dziesięć – Księga Henocha Etiopska (nie mylić ze Słowiańską!).

Tradycja apokryficzna mówi również o istnieniu 6 - 7 archaniołów. Siedmiu archaniołów wymienia np. Księga Henocha Etiopska, a są to następująco:
1. Uriel - wtrącony do Tartaru wódz wojsk anielskich.
2. Raphael - przewodnik dusz ludzkich.
3. Raguel - władca świateł.
4. Michał - opiekun Izraela.
5. Gabriel - książę nieba.
6. Sariel - pomocnik w zwalczaniu grzechów.
7. Remiel- anioł śmierci opiekun duszy po śmieci ciała.

Gabriel w tradycji talmudzkiej jest księciem ognia i płomieni, który zawsze ukazuje się ludziom w ognistych językach. Tradycja apokryficzna mówi również o istnieniu 12 aniołów kontrolujących ruchy gwiazd. Apokryfy przyznają także każdemu narodowi opiekuńczego ducha.
Aniołowie narodów są opisywani w literaturze apokryficznej jako królowie w koronach dosiadający rumaków. W wielu apokryfach zły duch jest uznany za księcia świata, władcę wszystkich upadłych duchów, demonów i złych ludzi - Szatan, Beliar, Azazel - to tylko niektóre z jego imion.

2 komentarze:

  1. Ciekawy tekst, temat aniołów zawsze był mi bliski. Pozdrawiam serdecznie, z Bogiem! :)

    OdpowiedzUsuń
  2. Witam.
    Ciekawie zapowiada się ten blog.
    Widzę (czytam), że posiadasz dużą wiedzę na temat Aniołów i jak tak dalej pójdzie, blog ten będzie wspaniałym źródłem wiedzy o nich.
    Życzę powodzenia i wytrwałości.

    OdpowiedzUsuń